Straż miejska (gminna) jest formacją umundurowaną powoływaną przez Radę Miasta (Radę Gminy). Głównym zadaniem straży miejskiej (gminnej) jest ochrona porządku publicznego na terenie miasta (gminy). Podstawowym aktem prawnym stanowiącym o funkcjonowaniu Straży Miejskiej jest ustawa o strażach gminnych( Dz. U. z 1997r. Nr 123 poz.779 z późn. zm.).

Ostatnia nowelizacja ustawy z 24 grudnia 2009 r. rozszerzyła dotychczasowe uprawnienia funkcjonariuszy straży miejskiej o możliwość dokonywania kontroli osobistej i kontroli zawartości podręcznych bagaży. Rozszerzono katalog środków oddziaływania wychowawczego o możliwość zwrócenia uwagi lub ostrzeżenia. Ustawodawca rozszerzył również katalog środków przymusu bezpośredniego o możliwość użycia psów służbowych, koni służbowych, paralizatorów, na które nie jest wymagane świadectwo w rozumieniu przepisów o broni i amunicji.

Ustawodawca zrezygnował z nadzoru fachowego, który dotąd realizowany był przez Komendanta Głównego Policji za pośrednictwem właściwego Komendanta Wojewódzkiego Policji. Nadzór nad działalnością straży sprawuje wójt (burmistrz, prezydent miasta), natomiast w zakresie wykonywania uprawnień strażników, użycia broni palnej i środków przymusu bezpośredniego oraz prowadzenia ewidencji etatów, wyposażenia i wyników działań straży – nadzór sprawuje wojewoda przy pomocy Komendanta Wojewódzkiego (Stołecznego) Policji.